Wielkopolskie
Październik 2025
W październiku udałam się na wycieczkę na zachód od Gniezna i Głębokiego. Głównym celem wyjazdu było spotkanie autorskie promujące książkę Karola Soberskiego „Głębokie. Tropami tajemnic”. Przy okazji odwiedziłam kilka interesujących miejsc: Owińska, Stawiany, Boduszewo, Murowana Goślina, Węgorzewo, Gniezno, Czerwonak i Biskupice.
Owińska klasztor
Owińska – niegdyś wieś duchowna należąca do klasztoru cysterek – mają wyjątkowo bogatą historię, sięgającą połowy XIII wieku. Klasztor został ufundowany w latach 1242–1252 przez książąt wielkopolskich Przemysła I i Bolesława Pobożnego dla sióstr przybyłych z Trzebnicy. Po pożarze w 1720 roku kompleks odbudował włoski architekt Pompeo Ferrari, który nadał mu barokowy splendor. Jego dziełem jest także kościół pw. św. Jana Chrzciciela, wzniesiony w latach 1720–1728 – prawdziwa perła architektury sakralnej z tego okresu. Dziś w dawnym klasztorze działa Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych, a na jego terenie urządzono unikatowy Park Orientacji Przestrzennej i Muzeum Tyflologiczne. Miejsce to łączy w sobie duchowość, sztukę i dramat historii – a wszystko w cieniu dawnych murów, które niejedno już widziały, nawet samego Napoleona.
Owińska pałac i szpital
Po kasacie zakonu w 1797 roku dobra cysterek przejęło państwo pruskie, a następnie nabył je berliński bankier Zygmunt Otto von Treskow. Dla tej rodziny w latach 1804–1806 wzniesiono klasycystyczny pała, piętnastoosiową rezydencję z dwiema bocznymi oficynami, otoczoną rozległym, 20-hektarowym parkiem krajobrazowym i ozdobioną stawem. Wjazdu do majątku strzegą dwie monumentalne bramy z ok. 1810 roku.
Historia Owińsk ma też mroczne karty – w 1838 roku powstał tu Zakład Psychiatryczny, którego pacjenci padli ofiarą zbrodniczej akcji T4 w czasie II wojny światowej. Po wojnie w pałacu mieścił się dom dla sierot z Powstania Warszawskiego, a później szkoła i przedszkole.
Stawiany
Spolonizowany Niemiec Ferdynand Kalkstein herbu Kos to Oficer Powstania Listopadowego oraz Kawaler Orderu Virtuti Militari. To dla niego w latach 1853–1854 został wzniesiony pałac – autorstwa Karola Wurtemberga – który wzorował się na stylach berlińskich. Piętrowy, podpiwniczony, na kamiennej podmurówce, nakryty dachem czterospadowym, z trójkondygnacyjną wieżą usytuowaną w zachodniej ścianie szczytowej, nakrytą niskim ośmiobocznym dachem namiotowym. W ryzalicie wgłębny portyk, zamknięty od góry półkolistym łukiem, z balkonem na wys. piętra.
Boduszewo
Pod koniec XIX w. właścicielem dóbr goślińskich został książę Ernst I von Sachsen-Altenburg. Na całość fasady pałacu składają się dwie bryły, ta starsza z pięcioosiowym korpusem głównym i z trzyosiowego nowszego dobudowanego skrzydła.
24 września 1939 r. miejscowa ludność niemiecka zamordowała trzech Polaków. W kolejnych tygodniach śmierć z rąk funkcjonariuszy Schupo poniosło kolejnych pięć osób. Schutzpolizei – niemiecka policja porządkowa.
Po wojnie działała w pałacu szkoła podstawowa, Klub Rolnika i biblioteka.
Murowana Goślina
W 1841roku Hans Karlow von Winterfeld z wykorzystaniem starych murów dokonał przebudowy dawnego dworu na pałac. Obecnie tylko jego środkowa część jest oryginalna z wejściem głównym znajdującym się w czterokolumnowym ganku. Kolumny wspierają okazały balkon otoczony ażurową balustradą. Za balkonem ozdobny szczyt attykowy z pilastrami i oknami z trójkątnymi naczółkami oraz kartuszem znajdującym się w naczółku.
Węgorzewo
Dwór wybudowano w połowie XIX wieku dla rodu von Treskow. Korpus główny późnoklasycystycznego dworu posiada dwa dostawione poprzecznie do szczytów parterowe skrzydła, tworzące ryzality w obu elewacjach. W elewacji frontowej część środkowa akcentowana jest trójosiowym ryzalitem zawierającym wejście i piętrową wystawkę, zwieńczonym okazałym frontonem. W części ogrodowej ryzality połączone są obszernym tarasem, z którego do ogrodu prowadzą dwubiegowe schody. Po wojnie mieściła się tu szkoła.
Gniezno dwór z Miłonic pod Krośniewicami
Drewniany dwór barokowy powstał w latach 1750-1760. Budynek o konstrukcji zrębowej, z bali modrzewiowych w dwudziestoleciu międzywojennym oszalowany deskami, na podmurówce z kamienia i cegły. W 1818 r w Miłonicach urodził się Władysław Walewski – współautor „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego”. Po wojnie mieściła się tu biblioteka.
Głębokie
W drugiej poł. XIX wieku dla Radońskich postawiono dwór, który spalił się w 1914 r, zaś właściciele zamieszkali w początkowo nieotynkowanej oficynie. Z czasem oficynę przebudowano, nadając jej cechy dworu. Oficyna to budynek eklektyczny z elementami klasycyzmu. Składa się z dwóch zasadniczych części, z których południowa posiada wejście osłonięte filarowym gankiem dźwigającym balkon. Nad wejściem góruje 4-kondygnacyjna wieża.
Czerwonak
Dworzec wyremontowano w latach 2018-2020 i przeniesiono do odnowionych budynków instytucje publiczne.
Biskupice
Pensjonat „Gościniec Siedem Drzew” to elegancki obiekt, w którym historia spotyka się z nowoczesnością. Stylowe wnętrza łączą dawne meble z nowymi elementami wystroju, tworząc przytulną, a zarazem wyrafinowaną atmosferę przypominającą gościom magię minionych lat. Niemal każdy mebel czy przedmiot opowiada tu własną, intrygującą historię. Do dyspozycji gości są komfortowe pokoje i apartamenty, restauracja z wykwintną kuchnią, strefa SPA oraz kilka sal – Kominkowa, Dębowa, Wiatraczna i Siedem Drzew – idealnych na spotkania, konferencje i uroczystości. Wszystkie elementy otoczenia Gościńca zasługują na osobne omówienie: architektura, ogrodzenie, wjazdy, dziedziniec, parking, tarasy, elewacje, dach i grillownia.
Bryła budynków pensjonatu łączy się płynnie z parkiem tworząc harmonijny kompleks. Rozległy Park Botaniczny o powierzchni blisko 3 ha tworzy spacerową całość, zaskakującą zmianami krajobrazu i roślinności. To miejsce pełne zieleni, spokoju i różnorodności – sieć żwirowych ścieżek prowadzi przez ogrody tematyczne, m.in. różany, ziołowy, orientalny, kamienny, naturalistyczny, ogród bylin i traw, wrzosowisko i naturalną łąkę. Zrealizowano piramidę – labirynt, kolekcję magnolii, jałowców, miłorzębów, buków i azalii, ogród strzyżony w alejach platanowych, ogród użytkowy oraz stawy. Całość uzupełniają altany, mostki, fontanny i kaskady, które tworzą romantyczny nastrój. Patronami parku są bracia Władysław i Bolesław Sękowscy – ogrodnik i profesor, dzięki którym to miejsce powstało. Ich pamięci poświęcono tablicę z piaskowca z napisem:
„Wasze dzieło jest naszym natchnieniem”
Inspirujący pobyt w Gościńcu Siedem Drzew, udział w premierze publikacji Instytutu Literackiego im. Marii i Franciszka Rubaszewskich, jak i wędrówka po okolicznych dworach i pałacach powoli zbliżają mnie do zakończenia sezonu turystycznego.
*zdjęcia własne
