red. Agnieszka Pioch-Sławomirska
Publicat 2001
Album z podróży
„100 najpiękniejszych miejsc w Polsce” jest jak album z podróży, który się ogląda, przewraca, wraca do niego przypadkiem. Ale „najpiękniejsze” to słowo-uproszczenie, bo z góry zakłada selekcję, kompromis i pewien rodzaj oczywistości. I rzeczywiście: książka prowadzi czytelnika przez Polskę dobrze znaną, sprawdzoną, modelową. Znajdziemy tu Kraków, Gdańsk, Zamość, Malbork, Książ, Łańcut. Pojawią się Tatry, Bieszczady, Mazury, przełom Dunajca. Lista miejsc, które znamy, kojarzymy, czasem już widzieliśmy — a jednak wciąż działają. Bo dobrze pokazany krajobraz potrafi zachwycić drugi, trzeci i dziesiąty raz. To nie jest Polska odkrywcza — to Polska reprezentacyjna. Taka, którą pokazuje się gościom z zagranicy i taką, którą łatwo wpisać na listę „musisz zobaczyć”. I nie ma w tym nic złego. Wręcz przeciwnie — ta książka spełnia swoją funkcję bardzo konsekwentnie.
Album, który oddycha obrazem
Największą siłą publikacji są fotografie. To one prowadzą narrację, budują nastrój i decydują o tym, że chce się przewracać kolejne strony. Zdjęcia są starannie dobrane, często efektowne, momentami wręcz pocztówkowe — ale w dobrym sensie tego słowa. Pokazują miejsca w świetle, które wydobywa ich urok: poranne mgły nad jeziorami, złote elewacje pałaców, dramatyczne chmury nad górami.
Tekst pełni tu rolę towarzyszącą. Opisy są krótkie, rzeczowe, nasycone podstawowymi informacjami i ciekawostkami. Czasem pojawia się legenda, czasem historyczny skrót, czasem kilka zdań, które mają zatrzymać uwagę na dłużej. Ale to nie jest książka, która opowiada historie. Ona raczej je sygnalizuje.
Polska w wersji „najbardziej”
Konstrukcja książki przypomina dobrze skomponowaną listę: 100 miejsc, każde z własnym mikroświatem, ale wszystkie utrzymane w podobnym rytmie. Dzięki temu publikacja jest bardzo przystępna. Można ją otworzyć na dowolnej stronie i nie czuć, że coś się traci. To nie jest opowieść liniowa — to zbiór punktów na mapie.
W efekcie dostajemy Polskę „w pigułce”. Różnorodną, barwną, atrakcyjną. Mamy tu góry i morze, miasta i wsie, zamki, pałace, kościoły i cuda natury. Wszystko to składa się na obraz kraju, który jest piękny, uporządkowany i… trochę wygładzony.
Między zachwytem a niedosytem
Nie sposób odmówić tej książce uroku. Jest dopracowana, estetyczna, przyjemna w odbiorze. Ale im dłużej się ją ogląda, tym bardziej zaczyna brakować czegoś, co trudno nazwać jednym słowem. Bo miejsca pokazane w albumie są jak scenografie — piękne, gotowe, niemal idealne. Tyle że rzadko słychać w nich głosy tych, którzy kiedyś tam żyli. Brakuje napięcia, które rodzi się z opowieści: kto tu mieszkał, co się wydarzyło, co zostało utracone, co przetrwało.
Zamiast tego dostajemy obraz „tu i teraz”. I choć jest on atrakcyjny, pozostawia lekki niedosyt. Bo Polska nie jest tylko krajem pięknych widoków. Jest krajem historii — często trudnej, niejednoznacznej, zapisanej w murach, które nie zawsze chcą opowiadać wprost. Ta publikacja tych historii nie rozwija. Ona je omija lub tylko delikatnie zaznacza.
Prezent bez ryzyka
„100 najpiękniejszych miejsc w Polsce” to książka dla tych, którzy chcą się zachwycić i złapać kierunek — bez zobowiązań, za to z przyjemnością. Dla planujących podróże, dla lubiących estetyczne albumy i dla tych, którzy szukają prezentu bez ryzyka. Sprawdzi się też jako pierwszy krok w odkrywaniu Polski — daje punkty orientacyjne, podsuwa okolice, które trzeba zobaczyć.
Pokazuje kraj w wersji najbardziej fotogenicznej: pięknej, uporządkowanej, różnorodnej, dobrze skadrowanej. I może właśnie o to tu chodzi — nie o to, by opowiedzieć wszystko, ale by rozbudzić apetyt. Jeśli po zamknięciu tej książki pojawia się myśl: „jadę”, to znaczy, że zrobiła swoje.
Ale prawdziwa Polska zaczyna się krok dalej. W historiach nieoczywistych, w miejscach z pęknięciem, w śladach, które nie rzucają się w oczy. Dlatego to dobry początek — ale nie finał. Raczej zaproszenie niż odpowiedź.
*zdjęcia własne z książki