Od białych cerkwi Podlasia

Znaki rzeczywistości duchowej

Białe cerkwie Podlasia mają w sobie szczególną powściągliwość. Nie przyciągają wzroku tak gwałtownie jak świątynie błękitne, zielone czy żółte, ale właśnie dzięki temu emanują spokojem i lekkością. Biel cerkiewnych elewacji pięknie wydobywa zieleń otoczenia, ciemne linie dachów i złoto krzyży. Te świątynie zdają się mniej krzyczeć kolorem, a bardziej trwać — jasno, cicho i dostojnie. W podlaskim krajobrazie biel nabiera znaczenia niemal symbolicznego: kojarzy się z czystością, światłem, modlitwą i obecnością sacrum wpisaną w codzienność miejscowych wspólnot.
Cerkiew prawosławna w Polsce jest zakorzeniona w konkretnym czasie i miejscu, ma własną historię, przestrzeń i tradycję. Nie daje się jednak sprowadzić wyłącznie do faktów, dat i materialnych śladów. W jej wnętrzu spotykają się niebo i ziemia, ludzie i aniołowie, żywi i umarli, świat widzialny i niewidzialny. Znak krzyża, Pismo Święte odczytywane podczas nabożeństwa, ikony, szaty liturgiczne, kadzidło i blask świec nie są jedynie elementami obrzędu ani dekoracją. To materialne znaki obecności rzeczywistości duchowej. W prawosławiu symbol nie ogranicza się do przedstawienia, które oddziałuje na zmysły. Jego zadaniem jest prowadzić dalej — ku temu, co niewidzialne, duchowe i od zawsze obecne w życiu Cerkwi.

Białe cerkwie od najstarszych

Siemianówka – Cerkiew pw. św. Jerzego Zbudowana pod koniec XVIII w. Barokowa cerkiew centralna z dachem zwieńczonym wieżyczką z baniastym hełmem, która podkreśla wertykalny charakter świątyni.

Białystok – Sobór pw. św. Mikołaja poświęcony w 1846 r. z wyraźnie zaakcentowaną częścią nawową i wieżową. Nad korpusem dominuje duża kopuła osadzona na bębnie, a wieżę-dzwonnicę wieńczy wysoki hełm z kopułką i iglicą.

Sokółka – Cerkiew pw. św. Aleksandra Newskiego poświęcono w 1853 r. z półkolistymi absydami i prostokątną kruchtą. Świątynię wieńczy układ pięciu kopuł, które nadają budowli charakterystyczny rusko-bizantyjski profil.

Zabłudów – Cerkiew pw. Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy wybudowana w 1855 r. z elementami architektury ruskiej. Sakralny charakter podkreślają cebulaste zwieńczenia nad częścią nawową i wieżową.

Krynki – Cerkiew pw. Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy poświęcona w 1868 r. Jej bryłę ożywiają kopuły i wieżyczki z cebulastymi hełmami, które przełamują masywność murów i nadają świątyni wyraźny charakter prawosławny.

Dubiny:
Cerkiew pw. Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy poświęcenie w 1872 r. Bryłę wieńczą kopuły i hełmy o cebulastym kształcie, które akcentują zarówno część nawową, jak i frontową partię świątyni.
Cerkiew cmentarna pw. św. Proroka Eliasza Konsekracja w 1978 r. Jej prostą bryłę urozmaicają cerkiewne zwieńczenia z kopułkami, które nadają obiektowi charakter mimo jego stosunkowo młodej metryki.

Wasilków – Cerkiew pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła poświęcenie w 1875 r. w stylu bizantyjsko-ruskim; należy do najbardziej rozpoznawalnych pięciokopułowych świątyń w regionie, symetrycznych i monumentalnych.

Nowoberezowo – Cerkiew pw. Wniebowstąpienia Pańskiego konsekrowana 1876 r. w stylu bizantyjsko-rosyjskim, na planie krzyża. Jest świątynią pięciokopułową: centralna kopuła dominuje nad nawą, a cztery mniejsze kopułki porządkują narożne partie dachu.

Kleszczele – Cerkiew pw. Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy Konsekracja w 1877 r. z pięcioma kopułami: jedna większa i cztery mniejsze wokół niej, co nadaje budowli rytm typowy dla cerkwi wznoszonych według wzorów rosyjskich drugiej połowy XIX w.

Gródek – Cerkiew pw. Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, wyświęcona 1970 – monumentalna i zwarta, a kopuły osadzone nad częścią centralną i wieżową podkreślają jej sakralny, prawosławny charakter.

Czarna Białostocka – Cerkiew pw. Świętych Niewiast Niosących Wonności konsekrowana w 1996 r. – reprezentuje współczesną architekturę cerkiewną. Jej bryłę urozmaicają cebulaste kopuły, które łagodzą masywność murów i nadają świątyni prawosławny profil.

Żywe miejsca wiary

Podróżując wschodnią częścią Polski, znacznie częściej natrafia się na cerkwie niż na kościoły katolickie. Wiele prawosławnych świątyń nie jest na co dzień otwartych do zwiedzania, co z jednej strony może rozczarowywać, z drugiej zaś jest całkowicie zrozumiałe.
Powody są zarówno praktyczne, jak i duchowe. Cerkiewne wnętrza często kryją cenne ikony, elementy wyposażenia liturgicznego, chorągwie, świeczniki i księgi, dlatego ich ochrona wymaga ostrożności. Nie bez znaczenia pozostaje także sam charakter tych miejsc. Dla wiernych cerkiew jest przede wszystkim przestrzenią modlitwy, skupienia i liturgii, a nie zabytkiem przeznaczonym do swobodnego zwiedzania. Zamykanie świątyń ogranicza możliwość poznania ich piękna, ale zarazem przypomina, że nie wszystko, co cenne, musi być natychmiast dostępne. Cerkiew nie jest muzealną gablotą ani atrakcją „do odhaczenia” na trasie. Jest żywym miejscem wiary.

cdn.