Wielkopolskie/Lubuskie
sierpień 2026
Odwiedzane pałace w Wielkopolsce i na Ziemi Lubuskiej dobrze pokazują przemiany, jakie od XVIII zachodziły w siedzibach ziemiańskich. Klasycystyczne Jankowice i Kwilcz, neogotyckie Mierzęcin i Śródka czy późniejsze rezydencje w Dębinie i Chrzypsku Wielkim są świadectwem zmieniających się gustów, ambicji właścicieli i rosnącej reprezentacyjnej roli majątków. Ich powojenne losy — nacjonalizacja, użytkowanie przez PGR-y, szkoły czy instytucje publiczne, a później częściowe odzyskiwanie i renowacje — tworzą osobny rozdział historii polskich rezydencji.
Wiejce
Pałac w Wiejcach, malowniczo położony na skraju Puszczy Noteckiej, wyrósł z majątku ziemskiego założonego na początku XVIII wieku przez rodzinę Kwileckich. Obecny pałac powstał w drugiej połowie XIX wieku, a w latach 30. XX stulecia został znacznie rozbudowany przez Aleksandra von Bennigsen, zyskując reprezentacyjną, neobarokową formę. Po 1945 roku w jego wnętrzach mieściły się m.in. szkoła i ośrodek kolonijny, dzięki czemu budynek uniknął losu wielu opuszczonych rezydencji ziemiańskich. We wnętrzu zachowały się interesujące elementy dawnego wystroju, przede wszystkim drewniana neobarokowa klatka schodowa oraz częściowo oryginalne witraże. Pałac otacza rozległy park krajobrazowy ze starodrzewem i stawami, sięgający w stronę Warty, a dziś odrestaurowana rezydencja pełni funkcję hotelową.
Mierzęcin
Pałac w Mierzęcinie wzniesiono w latach 1860–1863 dla rodziny von Waldow. Rezydencja jest przykładem angielskiego neogotyku. Charakterystyczną bryłę tworzą dwukondygnacyjny korpus, ryzality oraz wysoka, ośmioboczna wieża, a pałac otacza rozległy park krajobrazowy. Po II wojnie światowej mieścił się tu dom dziecka, miejscowy PGR, a po jego likwidacji pozostawał opuszczony. W 1998 roku prywatny właściciel (firma NOVOL) przeprowadził gruntowną renowację pałacu z folwarkiem, dzięki czemu dziś funkcjonuje jako kompleks hotelowy otoczony parkiem, winnicą i zabudowaniami dawnego majątku.
Jankowice
Pałac w Jankowicach koło Tarnowa Podgórnego to przykład klasycyzmu romantycznego w Wielkopolsce. Rezydencję wzniesiono na przełomie XVIII i XIX wieku, a w 1803 roku przebudowano. W 1912 roku, za Stefana Kwileckiego, architekt Roger Sławski nadał pałacowi bardziej rozbudowaną formę. Z Jankowicami wiąże się także tradycja pobytu Adama Mickiewicza w 1831 roku, a w okresie międzywojennym późniejszego prezydenta Francji Charles de Gaulle. Po gruntownej renowacji pałac odzyskał dawną elegancję i dziś wraz z otaczającym go parkiem służy działalności kulturalnej, edukacyjnej i społecznej.
Śródka
Pałac w Śródce koło Chrzypska Wielkiego to bardzo oryginalna XIX-wieczna rezydencja Wielkopolski. Wzniesiono go w latach 1858–1861 dla rodziny von Seydlitza, nadając mu efektowną neogotycką formę z krenelażami i zróżnicowanymi wysokością skrzydłami. Majątek po wojnie został przejęty przez państwo i włączony do PGR-u. Rezydencję otacza rozległy park krajobrazowy ze starymi dębami, lipami i kasztanowcami. Obecnie odrestaurowany obiekt znajduje się w rękach prywatnych i pełni funkcję hotelu i restauracji.
Dębina
Pałac w Dębinie koło Pniew powstał około 1910 roku dla rodziny Bollmannów. Rezydencję zaprojektowano na wzór ówczesnych podmiejskich willi berlińskich, dlatego jej architektura różni się od tradycyjnych wielkopolskich dworów ziemiańskich. To dwukondygnacyjny budynek o zwartej bryle, wysokim dachu i zaznaczonych ryzalitach, otoczony parkiem krajobrazowym. Obecnie odrestaurowany pałac wraz z zabudowaniami dawnego folwarku pełni funkcje hotelowe, wypoczynkowe i konferencyjne.
Kwilcz
Pałac w Kwilczu powstał około 1828–1830 roku dla Arsena Kwileckiego. Późnoklasycystyczna rezydencja wyróżnia się spokojną, harmonijną bryłą oraz oszczędną dekoracją architektoniczną. Pałac otacza romantyczny park krajobrazowy położony nad Jeziorem Kwileckim, a cały zespół uzupełniają dwie zabytkowe oficyny oraz dawne zabudowania folwarczne. Arsen Kwilecki – powstaniec listopadowy, działacz pracy organicznej. Obecnie pałac znajduje się w rękach prywatnych, należy do spadkobierców przedwojennych właścicieli od 2013 r.
Chrzypsko Wielkie
Pałac w Chrzypsku Wielkim wzniesiono na początku XX w. Jest to piętrowy budynek o klasycyzującej formie, którego fasadę wyróżnia monumentalny czterokolumnowy portyk joński zwieńczony trójkątnym frontonem. Budowę pałacu wiąże się z Wilhelmem Kothe. W otoczeniu rezydencji zachowały się pozostałości dawnego założenia parkowego, przypominające o ziemiańskiej przeszłości Chrzypska Wielkiego. Po II wojnie światowej pałac przejęła przez Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, co całkowicie zmieniło jego dawną funkcję rezydencjonalną.
Gorzyń
Pałac w Gorzyniu koło Międzychodu – jego początki sięgają 1. poł. XIX w. Za panowania rodziny von Willich-Gorzyn, dawny dwór przebudowano do reprezentacyjnej, neoklasycystycznej formy z monumentalnym czterokolumnowym portykiem jońskim. Rezydencję otacza rozległy XIX-wieczny park krajobrazowy. Po wojnie pałac znajdował się m.in. w zarządzie Akademii Rolniczej w Poznaniu, natomiast obecnie jest własnością prywatną.
Cdn.
*zdjęcia własne