wtorek, 11 czerwca 2024

Podlasie Południowe cz1

 

Podlasie Południowe

maj 2024





Podlasie Południowe (bardzo) w maju:

     W maju odwiedziłam Podlasie Południowe z Siedlcami i Drohiczynem oraz kilka miejscowości z interesującymi zabytkowymi budowlami. Trafiłam do Muzeum Architektury Drewnianej Regionu Siedleckiego w Nowej Suchej, Muzeum Ziemiaństwa w Dąbrowie, prywatnego Muzeum Sarmatyzmu w Gałkach, zespołu pałacowo-parkowego w Korczewie, dworku w Ostrówku, pałacu w Patrykozach, dworu w Woli Suchożebrskiej, pałacu w Sinołęce i w Mordach. Było pięknie (prawie zawsze)…

Nowa Sucha

     Modrzewiowy dwór w Suchej wzniesiono 1743, z inicjatywy kasztelana liwskiego Ignacego Cieszkowskiego. W 1787 we dworze wizytę złożył król Stanisław August Poniatowski. Barokowy parterowy budynek, z narożnymi alkierzami od frontu, przykryty jest czapą wysokiego dachu, wyłożonego podlaskim gontem struganym. W roku 1843 dwór został wzbogacony klasycystycznym trzyarkadowym portykiem, z trójkątnym tympanonem, w którym wymalowano herb "Dołęga" Cieszkowskich; niżej na fryzie widnieje łaciński napis: "Sub veteri tectu sed parentali", co w polskim tłumaczeniu znaczy: "Pod starym dachem, lecz rodzicielskim".
    W 1988 roku Maria i Marek Kwiatkowscy nabyli zniszczony modrzewiowy dwór. W 250-tą rocznicę istnienia dworu 14 października 1993 nastąpiło otwarcie obiektu dla zwiedzających, jako Muzeum Architektury Drewnianej Regionu Siedleckiego. Na zespół skansenu w Suchej składają się następujące budynki: dwór Cieszkowskich, dwór klasycystyczny z 1825, dwór miejski z połowy XIX w. (z zabudową gospodarczą), dwór miejski z 1850, budynki miejskie XIX w., oficyna dworska, wikarówka 1840, lodownia dworska, stajnia, organistówka z XIX w., dzwonnica z XVIII w., plebania z 1900, wiatrak holenderski, karczma plebańska z 1900, spichlerz, chałupy wiejskie, stodoła, maneż, owczarnia, spichlerz, kuźnia z wozownią, drewniana kapliczka projektu M. Kwiatkowskiego.

Nowa Sucha - dwór CieszkowskichNowa Sucha - mapka skansenuNowa Sucha - dwór Cieszkowskich od tyłu
 

Nowa Sucha - wnętrze dworu CieszkowskichNowa Sucha - wnętrze dworu CieszkowskichNowa Sucha - wnętrze dworu Cieszkowskich

Nowa Sucha - Dwór z Rudzienka Nowa Sucha - dworek miejski Nowa Sucha - Organistówka

Nowa Sucha - karczma plebańska Nowa Sucha - oficyna dworskai Nowa Sucha - dworek miejski

Dąbrowa

     Dwór postawiony dla rodziny Dobrzyńskich w 1850 roku. Był to klasycystyczny parterowy, murowany obiekt pokryty czterospadowym dachem. Na osi posiadał portyk wgłębny z dwiema kolumnami toskańskimi. Obok, dwa lata później (1852 r.) wzniesiono także murowaną, parterową oficynę nakrytą również czterospadowym dachem z wejściową wnęką ujętą parą półkolumn.
Podczas II wojny światowej dwór stał się ostoją dla ukrywających się żołnierzy AK, m.in. zaopatrywał oddziały w żywność. W 1944 roku NKWD aresztowało ostatniego właściciela dworu Ignacego Fonberga i przez półtora roku przetrzymywano go w siedleckim więzieniu. Majątek rozparcelowano, a rodzina musiała opuścić Dąbrowę.
    Prace remontowe trwały w latach 2011-2015 dzięki czemu otwarto Muzeum Ziemiaństwa w Dąbrowie - o. Muzeum Regionalnego w Siedlcach. Można w nim zwiedzać ekspozycję Wnętrza ziemiańskie z przełomu XIX/XX: Pokój kredensowy, sień dworska, pokój pani domu, pokój pana domu, sypialnia, salon, pokój stołowy, kuchnia dworska, kancelaria, łazienka, jadalnia. Odtworzono także część gospodarczą, w której skład weszły: spichlerz, drewutnia, gołębnik i pasieka. Podworskim terenom przywrócono charakter parku otaczającego dwór i pięknie urządzono – są tam drzewa i krzewy ozdobne, aleje, szpalery, kwiaty a nawet starodrzew, stuletni sad i staw z łodziami.

Dąbrowa - oficynaDąbrowa - frontDąbrowa - od ogrodu

Dąbrowa - jadalnia
Dąbrowa - izba w chacieDąbrowa - salon

Korczew

     Architekt Franciszek Jaszczołd (1808–1873), (autor pałacu w Patrykozach), wzniósł pałac dla Joanny z Wulfersów i Aleksandra Kuczyńskich około 1834 r. Aleksander Kuczyński - Oficer w czasie Powstania Listopadowego, członek sztabu generała Chłopickiego, organizator gwardii ruchomej w województwie podlaskim. Joanna Kuczyńska (1812-1888) przyjaźniła się z Cyprianem Kamilem Norwidem, którego poznała w Paryżu (gdzie przebywała w 1861 r. wraz z trzema córkami). Poeta utrzymywał z nią 15-letnią korespondencję. Zachowało się kilkadziesiąt listów Norwida do "Pani na Korczewie" oraz dedykowane jej wiersze.
    Podczas remontu budynku po pierwszej wojnie światowej, gdy  właścicielem pałacu był Krystyn Ostrowski, przeprojektowano fasadę według szkiców Stanisława Noakowskiego ur. w Nieszawie, dawnego nauczyciela Wandy z Krafftów, żony Krystyna. Jest to jeden z niewielu wykonanych projektów architektonicznych Noakowskiego, który słynął przede wszystkim jako rysownik i wykładowca. Kierownikiem remontu został Marian Walentynowicz - ilustrator książek o Koziołku Matołku.
    Ostatni pan na Korczewie Krystyn Ostrowski po wybuchu II wojny światowej wyjechał z rodziną jako członek ekipy transportującej polskie złoto za granicę. Trafili do Londynu. Był tam przewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych Rady Narodowej. Córki Beata oraz Renata Ostrowskie powróciły do Polski w 1989 roku i odkupiły dawny rodzinny dom – pałac był wówczas w stanie całkowitej ruiny. Bez środków na generalny remont i bez żadnej gwarancji powodzenia stopniowo remontowały budynek. Od samego początku na ogrodzeniu wisiała tabliczka z napisem „Turyści mile widziani”. W 2018 roku zakończono remont. Niestety, w listopadzie 2021 r. pożar zniszczył główny budynek założenia pałacowego. Kolejna odbudowa obiektu trwa do dziś. Letni pałacyk "Syberia" z końca XIX w. zbudował Franciszek Jaszczołd na fragmentach starego muru średniowiecznego zamku obronnego. Wg  legendy w lochach zamku trzymano polskich więźniów w drodze na Sybir. Obecnie gości przyjmuje Kuźnia Pałacowa położona naprzeciw kordegardy – wieży zegarowej umieszczonej w ogrodzeniu obok bramy głównej. Całość założenia otacza klimatyczny park ze starodrzewem.

Korczew po remoncieKorczew - pożarKorczew - obecnie

Korczew - pałacyk Syberia
Korczew - wieża zegarowaKorczew - Kuźnia Pałacowa


Ostrówek

    W barokowo-klasycystycznej estetyce stylu polskiego znajdujemy dwór z 1923 roku –  parterowy, nakryty dachem czterospadowym z wystawką na osi zwieńczoną falistym szczytem i kolumnowym gankiem poprzedzającym wejście, złożonym z dwóch par pękatych kolumn, nad owalnym oknem data budowy. Dwór znajduje się w niewielkim lecz zadbanym parku. Centrum Kultury otwarto 17 września 2023 (sto lat po zbudowaniu)! Dzięki dworkowi i jego właścicielowi Stanisławowi Lipińskiemu uratowano podczas okupacji kilka okolicznych rodzin.

Ostrówek - bramaOstrówek - frontOstrówek - tył 

Patrykozy

     1832 – 1843 Teodor Szydłowski, adiutant księcia Józefa Poniatowskiego i weteran spod Lipska zlecił Franciszkowi Jaszczołdowi (temu od Korczewa) budowę romantycznego neogotyckiego pałacu. Teodor Szydłowski „i zabudował wieś całą bardzo pięknemi murowanemi domkami dla włościan, z których każdy w innym guście, a nawet gospodarskiemi budowlami, sadem i ogrodzeniem jeden od drugiego różniącemi się
    Oryginalna nieregularna bryła z każdej strony jest inna:
•    od południa – dwukondygnacyjna okrągła baszta
•    od zachodu – trzykondygnacyjna wieża ze ściętymi narożnikami
•    środkowa część jest wzniesiona na planie wycinka koła: wypukła galeria – oranżeria, przeciwna strona „wklęsła” to wejście do pałacu
Rampa na kolebkowo sklepionych piwnicach, tworzy obszerny podjazd, co daje wejście główne na wysokości pierwszego piętra. Wokół rozciąga się romantyczny park w stylu angielskim oraz stawy wraz z traktem pałacowym i dwoma mostami.
    Zdewastowany obiekt w roku 1993 kupili Gesslerowie i w 2000 runęła wieża uszkadzając ścianę frontową. W 2003 r. pałac odkupił Maurycy Zając, wyremontował go i wyposażył około 2012 roku! 

Patrykozy
Patrykozy
Patrykozy


Patrykozy - brama głównaPatrykozy - rampa i kaplicaPatrykozy - brama i most


Wola Suchożebrska

     Ignacy Marcinkowski herbu Gryf i w 1835 roku zbudował w Woli Suchożebrskiej murowany dwór. Ostatnimi właścicielami w latach 1939-1946 byli Zofia z Łobaszewskich i Stanisław Makowieccy z Wielicka na Wołyniu. Sokołowskie Zakłady Mięsne S.A przeprowadziły jego remont w 2014 roku. Wygląd dworu w porównaniu z tym, jaki prezentował w okresie międzywojennym, zmienił się diametralnie. Urządzono w nim ośrodek konferencyjny i luksusowy pensjonat. Na ścianach zawisły obrazy wypożyczone z Muzeum Narodowego w Warszawie. 

Wola Suchożebrska Foto oknakrolewskie.pl/Wola SuchożebrskaWola Suchożebrska - brama

Sinołęka

     Pałac z 1911 r. zbudowano dla Filewiczów wg projektu Józefa Gałęzowskiego (1877–1963), autora zwycięskiego projektu na dwór Krasińskich w Opinogórze z 1908 roku. Jego architektura nawiązuje do angielskiego domu wiejskiego z początków XX w. Obok pałacu znajduje się dwór z 1830 r., drewniany kościółek z XVIII w i spichlerz z XVII w.
Niestety właściciele nie pozwalają podziwiać pałacu nawet z parku… 

Sinołęka - brama do pałacu
Sinołęka Foto dwory.net.plSinołęka Foto dwory.net.pl


Sinołęka - spichlerzSinołęka - brama do dworu
 

Mordy

     W 1717 r. na zrębach fortyfikacji zniszczonego zamku obronnego Ciecierscy wybudowali nowoczesny, murowany, barokowy pałac. W 1930 roku w pałacu zmarł Jerzy Hutten-Czapski, ojciec malarza Józefa Czapskiego i pisarki Marii Czapskiej. Rodzina Przewłockich odzyskała zespół pałacowo-parkowy z ruiną pałacu w 2018 r. i do tej pory nic się tam nie dzieje.

MordyMordyMordy

 

Podlasie Południowe z Siedlcami i Drohiczynem w następnej części… 

O dworze Gujskich w Gałkach pisałam już wcześniej :)

 

 

* zdjęcia własne oraz www.dwory.net/    oknakrolewskie.pl/